|
Tytuł książki nawiązuje do wybitnych osiągnięć polskiej teorii
literatury. Chodzi przede wszystkim o koncepcję quasi-sądów Romana
Ingardena - sformułowaną w jego najbardziej znanej rozprawie, Das
literarische Kunstwerk (1931) - i o dyskusję, która się wokół tej
koncepcji toczyła i w jakiejś mierze trwa do dziś. Zrodziło się z niej
wiele interesujących i ważnych ujęć problemu prawdy w literaturze, by
wspomnieć prace takich badaczy, jak: Wacław Borowy, Władysław
Stróżewski, Henryk Markiewicz, Jerzy Pelc, Jerzy Kmita, Katarzyna
Rosner, Michał Głowiński, Kazimierz Bartoszyński, Jerzy Ziomek czy
Danuta Ulicka. Termin "quasi-sądy" wszedł na trwałe do słownika
literaturoznawstwa polskiego i nie tylko polskiego, choć koncepcja,
która się z nim łączy, od początku budziła różnego typu zastrzeżenia,
zwłaszcza u badaczy ceniących poznawczy wymiar literatury.
Wydawać by się mogło, że problematyka prawdy w literaturze nawiązująca
do teorii Ingardena jest pojęciowo opanowana i ustabilizowana,
przynajmniej w zakresie zarysowanych stanowisk, i nie budzi już dziś
tak żywych dyskusji jak niegdyś. Więcej, można by sądzić, że wobec
nowych sposobów rozumienia literatury i badań literackich myśl
Ingardena stała sie mało atrakcyjna czy wręcz "anachroniczna" i z tego
powodu będzie pomijana. Wiele zamieszczonych w tej książce prac - także
badaczy młodszego pokolenia - świadczy o czymś zupełnie przeciwnym.
Można koncepcję quasi-sądów krytykować, odrzucać, a nawet zwalczać, nie
można jednak w poważnej dyskusji nad prawdą w literaturze przejść obok
niej obojętnie. Pod tym względem niniejsza publikacja jest w jakimś
stopniu świadectwem ciągłości dyskusji polskich literaturoznawców nad
koncepcją powstałą przed niemal 80 laty, mimo iż przesunął się punkt
ciężkości tej debaty w stosunku do lat 30., 60. czy 70., w których
przybierała ona szczególnie na sile. Dodajmy, że z polskich klasycznych
już tekstów podejmujących tytułową problematyką nie tylko wypowiedzi
Ingardena są przywoływane na kartach tej książki. Dyskutowane są
zwłaszcza prace Stróżewskiego, Ziomka, Markiewicza, Rosner i Pelca.
|
